Dâu Là Con, Rể Là Khách 03:20 22-07-2010
Hoàng Hữu Phước, MIB
Có một bạn trẻ (ắt rất trẻ vì gọi tôi là “bác”) gởi email với địa chỉ Yahoo! nhưng tự xưng là cư dân   hiếm hoi vùng Presque Isle Bay, Quận Erie, Bang Pennsylvania, Hoa Kỳ, hỏi tôi (bằng tiếng Việt không bỏ dấu) về ý nghĩa câu “Dâu Là Con, Rể Là Khách”, phải chăng người Việt xem Rể là “người dưng nước lã”, và tôi phải trả lời như sau (bằng tiếng Việt có bỏ dấu) :
****
Dear Peter :
Trong hoàn cảnh người Việt ở Việt Nam thời hiện đại ít ai nghĩ đến nền nếp gia phong, và người Việt ở hải ngoại ít có các tài liệu tham khảo đúng và đủ về các nền nếp ấy trong khi hiểu biết và giữ gìn được các bản sắc này sẽ (1) luôn là điều nên có nơi bất kỳ người Việt nào dù sống tại bất kỳ đâu, và (2) luôn là điểm cần khai thác trong giao lưu quốc tế để được người nước ngoài hiểu và kính trọng, bác xin gởi đến cháu nội dung sau về thành ngữ “Dâu Là Con, Rể Là Khách” để cháu và các bạn cháu hiểu ý nghĩa thâm thúy có tính nhân văn cực cao trong hành sử văn hóa cao của các thành viên trong cùng một gia đình của tổ tiên người Việt vốn dứt khoát cao hơn cả khái niệm tương tự trong văn hóa Âu Mỹ – nếu có.
Dâu Là Con
Nếu các cháu có con trai, các cháu có cơ may có được những nàng dâu. Hãy luôn xem Dâu Là Con để thương yêu, chăm sóc, dạy bảo chân tình, y như đối với đứa con trai ruột thịt của mình. Nhiều bậc làm cha làm mẹ người con trai hoàn toàn sai khi xem Con Dâu như tôi tớ để quát mắng, sai bảo, hành hạ; hoặc xem đó như kẻ thù đến cướp mất sự hiếu thảo của đứa con trai đối với họ.
Nếu các cháu là con gái, các cháu sẽ có dịp được làm Con Dâu; do đó, cần thuộc câu Dâu Là Con để luôn hiếu thảo với Cha Mẹ Chồng, lễ độ, chăm sóc Cha Mẹ Chồng y như với Cha Mẹ Ruột của mình. Các cháu còn phải đối xử tốt với thân tộc bên chồng, hòa thuận với anh chị em chồng, chăm chỉ việc cúng tế gia tiên bên chồng – tùy theo tập tục hay yêu cầu tín ngưỡng bên chồng. Cháu không được can thiệp vào vấn đề tiền nong tài chính nội bộ của gia đình Cha Mẹ Chồng vì cái lợi riêng của vợ chồng cháu; cháu cần cố gắng đóng góp công và của để phụng dưỡng Cha Mẹ Chồng vì cháu là con; và sẽ là sai nếu cháu là tác nhân gây rối cho gia đình Cha Mẹ – tức gia đình Cha Mẹ Chồng – biến cháu thành đứa con bất hiếu.
Rể Là Khách
Nếu các cháu có con gái, các cháu có cơ may làm Cha Mẹ Vợ đối với những con rể. Hãy luôn xem Rể Là Khách để luôn bày món ngon vật lạ đãi con rể, lịch sự với con rể, không được sai bảo con rể hay buộc con rể phải gánh các gánh nặng – nhất là về tài chính – đối với những việc nội bộ của gia đình các cháu. Đối với con rể, các cháu chỉ biết trông cậy vào thực tế là cháu có may mắn có con rể đàng hoàng hay không – vì trong đa số các trường hợp thì khi cháu làm Cha Mẹ Vợ sẽ ngậm bồ hòn làm ngọt chỉ để tỏ lòng lịch sự hiếu khách và để con gái cháu không lâm vào cảnh khó xử khi có người chồng không như ý.
Nếu cháu là con trai, cháu sẽ có dịp được làm Con Rể; do đó, cần thuộc câu Rể Là Khách để tỏ rõ tư cách lịch sự của các cháu: luôn cung kính Cha Mẹ Vợ để biết ơn người đã dâng tặng món quà qu‎ý giá nhất của họ là đứa con gái của họ về làm vợ của cháu, không đánh đập nguyền rủa vợ vì đây là hành vi khiếm nhã của một người Khách, không thể tha thứ được dù trong bất kỳ nền văn minh nào, chẳng khác gì chủ nhà dâng món ngon vật lạ mời cháu mà cháu lại ném xuống đất và chà đạp lên đó; khi đến thăm Cha Mẹ Vợ – tức chủ nhà – cháu nhớ đem theo quà vì đây luôn là cách hành sử tốt đẹp của bất kỳ người khách nào; cháu không được tự do như ở nhà mình vì đó không là cung cách lịch sự đúng của một vị khách, vì vậy phải luôn lịch sự, làm gì cũng phải xin phép chủ nhà – tức Cha Mẹ Vợ; cháu không được can thiệp vào vấn đề tiền nong tài chính nội bộ của gia đình Cha Mẹ Vợ vì cái lợi riêng của cháu; cháu được khuyến khích thỉnh thoảng tự nguyện đóng góp từ tiền của cháu để chứng tỏ cháu thực sự là vị khách tốt biết trân trong chủ nhà; và sẽ là bất lịch sự nếu cháu là tác nhân gây rối cho gia đình chủ nhà – tức gia đình Cha Mẹ Vợ – biến cháu thành người khách bất lịch sự chỉ chực gây họa chủ nhà hay xem chủ nhà như món mồi ngon để vụ lợi, không còn được chủ nhà – tức Cha Mẹ Vợ – hân hoan chào đón.
Trên đây là vài ý nhỏ cho một chủ đề rất lớn về phép lịch sự trong hệ thống giềng mối gia đình Việt Nam. Bác chưa đủ … già để nêu bật hết được các ý thâm thúy tuyệt diệu của nội dung“Dâu Là Con, Rể Là Khách”, nhưng vẫn cố ghi ra vài dòng để cháu và các bạn cháu đọc tham khảo và nắm bắt cái tình, cái l‎ý, cái độc đáo trong giao tiếp ứng xử của tổ tiên người Việt ta. Các bậc tiền bối Việt Nam ở hải ngoại ắt còn nhớ câu ca dao hát ru của mẹ : “… người dưng nước lã đem lòng mến thương”,  cháu có thể hỏi các vị ấy để yên tâm rằng chính vì cháu là Con Rể, tức “người dưng” mà cháu được mỹ nhân và gia đình mỹ nhân “mến thương” đấy cháu ạ.
Nếu cháu muốn hiểu thêm về các câu thành ngữ Việt khác, cứ tự nhiên mail cho bác nhé.
(Bác tiết lộ một bí mật cho cháu biết là bác còn rất trẻ, nếu sống vào thời xưa, bác nhỏ hơn con trai út của Khương Tử Nha đấy).
Thân mến,
Hoàng Hữu Phước
***