World Cup & Vấn Nạn Tường Thuật 06:35 23-06-2010
Hoàng Hữu Phước, MIB
Lại thêm một mùa World Cup. Cách nay hai kỳ World Cup tôi đã viết trên blog của mình một bài viết bằng tiếng Anh, thẳng thừng nói tôi đã không còn quan tâm đến World Cup hay bóng đá soccer nói chung chỉ vì quá mệt mõi chứng kiến trình độ cực thấp và bảng thành tích cực kém của Đội Tuyển Bóng Đá Nam của Việt Nam, rằng liệu World Cup có đáng để xem không nếu vẫn chỉ bấy nhiêu gương mặt của nào Brazil, nào Đức, v.v., thay nhau đoạt cúp vàng. Nay đang kỳ World Cup, thấy sự ồn ào náo nhiệt ngoài phố thị thua xa mấy kỳ trước, có lẽ do nay người ta no đủ thông tin, chán chê nguồn giải trí, và ngỗn ngang trăm mối tơ vò trên bước đường thành tỷ phú, tôi lại muốn viết về World Cup, nhưng ở khía cạnh hoàn toàn khác: ngôn ngữ tiếng Việt trong tường thuật bóng đá trên Tivi.
Thủa ban đầu sau ngày giải phóng, nhờ Liên Xô hào phóng cho Việt Nam các đài vệ tinh mặt đất hình chão to đùng đặt cạnh Công Viên Lê Văn Tám thành phố Hồ Chí Minh mà dân thành phố có đài Ekran để xem trực tiếp tường thuật bóng đá World Cup. Xướng ngôn viên đài Ekran là anh Trần Hòa Bình, người Bắc. Anh có hai điều hoàn toàn kém là (1) không phân biệt chính/phụ, giỡn/thật, giải trí/thông tin nên trong phần trò chuyện trước trận đấu anh né tránh trả lời câu hỏi theo anh thì đội nào sẽ thắng bằng câu chung chung rằng “đội nào cũng có cơ may”, và (2) chế tạo từ xằng bậy như “cầu thủ dội bom” dù cho có thể anh không hiểu tiếng lóng Miền Nam “dội bom/thả bom” có nghĩa là “đánh rắm” tiếng Bắc và “trung tiện” tiếng Hán Việt, vẫn khó không thể không chê anh vì động tác “sút bóng” (từ dưới lên) không phù hợp với “dội bom” (từ trên xuống) thậm chí từ “nã pháo” cũng không thích hợp vì muốn “nã” phải có “nòng”.
Nhưng anh Trần Hòa Bình đã là quá khứ. Vấn đề hôm nay lại khác: Stereotype, tức sự rập khuôn. Khi nói về đội Brazil, ai cũng dùng cụm từ “những vũ công Samba”, y như khi nói về đội Argentina thì có ngay cụm từ “những vũ công Tango” vậy. Hóa ra họ không lo đá bóng mà ra sân là khiêu vũ hay sao? Thảo nào trước 1975 xứ sở Hoa Kỳ chúa ghét bóng đá soccer, cho rằng đó là môn chơi của mỗi bên 11 người nhảy múa ngây ngô với quả bóng suốt 90 phút để rồi tỷ số kết quả là 0-0. Bóng đá không thể phát triển nếu thiếu các đại gia kinh tế tài chính như Hoa Kỳ, và đó là l‎ý do FIFA liên tục có những cải tiến để việc ghi bàn trở thành ít khó khăn hơn. Tôi chỉ xem bóng đá nếu tỷ số không phải là 0-0 hay 1-1 hay 1-0. Còn nếu xem mấy gã nhảy múa thì thà xem các đội bóng đã nữ sướng hơn nhiều vì các chị chiến đấu cực kỳ “máu lửa” chứ không khiêu vũ. Lẽ nào vào Thế kỷ 22 khi Việt Nam lần đầu tiên lọt vào vòng chung kết World Cup, người ta sẽ gọi đó là “những vũ công Trống Cơm” sao?
Ngoài ra, việc gọi những cầu thủ bất tài vô dụng của Đội Tuyển Pháp Quốc là thuộc đội những “cầu thủ hào hoa” chỉ khiến người xem có thể buộc miệng thốt lên rằng thảo nào bấy lâu nay – ngay từ thời Platini –  chúng đá “ẹ” quá vì vừa đá bóng vừa cầm một đóa hoa hồng với chiếc khăn mù-xoa thêu ren trắng. Tôi rất mong các đội Châu Á đá “ra hồn”, nhưng không hài lòng khi nghe câu phê bình rằng các cầu thủ Nhật đã chiến đấu ngoan cường với “tinh thần võ sĩ đạo”, vì đây là một ngộ nhận chết người kiểu “chửi xéo”, do “võ sĩ đạo” là cụm từ do người Việt tốt bụng “chế” ra để gọi các “Samurai” trong khi các Samurai hoàn toàn không mang ý gì cao thượng hay cao đẹp mà là cung cách của những sát thủ gia nô giết người không gớm tay theo lịnh chủ nhân và tự sát để bảo vệ bí mật cho những “Ông Trùm, và Samurai đã bị Thiên Hoàng triệt hạ, tiêu diệt từ 1871. Gọi họ là có tinh thần võ sĩ đạo, chẳng khác gì gọi họ là con cháu của những kẻ cướp tàn độc và phản loạn mà chính các triều đại Thiên Hoàng của Nhật Bản đã phải ra sức dẹp bỏ cho bằng được. Gọi họ là có tinh thần võ sĩ đạo, chẳng khác gì xem những tên Samurai đã đến Việt Nam chặt đầu bao người Việt Nam theo một lý tưởng cao siêu cao đẹp cao thượng cao vời vợi và người Việt xứng đáng phải chết hay sao? Gọi họ có tinh thần võ sĩ đạo nghĩa là trù ẻo cho họ thua trận vì tinh thần samurai được thể hiện khi mổ bụng tự sát khi kế hoạch bất thành. Và lẽ nào có thể sẽ gọi đội tuyển bóng đá nữ Nhật Bản có “tinh thần geisha” khi lâm trận sắp bị thua phải vùng lên chèo kéo khách làng chơi?
World Cup có thể còn hấp dẫn thêm vài ba kỳ nữa, song điều này không có nghĩa là ta để yên cho những lề lối rập khuôn kỳ lạ trong tường thuật bóng đá. Trong lĩnh vực đá bóng và bóng đá, Brazil không dính dáng gì đến Samba lắc mông cuồng loạn cũng như Việt Nam không dính dáng gì đến Trống-cơm cởi áo cho nhau, Argentina không dính dáng gì đến Tango mặc áo đầm dài lượt thượt, và Mỹ không dính dáng gì đến hiphop da đen với đầu đinh. Hãy để quả bóng lăn như hãy để yên các quả bóng hay quả banh của các môn thể thao khác, đừng bình luận loạn lên như thể bản thân môn thể thao ấy gắn liền với văn hóa dân gian của mỗi đất nước; vì rằng cả hai bộ môn bóng đá – bóng đá soccer của World Cup, và bóng đá rugby tức bóng đá bầu dục thịnh hành ở Mỹ – đều là sản phẩm xuất phát từ Vương Quốc Đại Anh Và Bắc Ái Nhĩ Lan (the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland).
Bóng đá không biết gì về Samba hay Tango. Và đội bóng tự sát là đội bóng ra sân nhảy múa thay cho đá bóng.